دوره 23، شماره 1 - ( فروردین و اردیبهشت 1398 )                   جلد 23 شماره 1 صفحات 74-83 | برگشت به فهرست نسخه ها


XML English Abstract Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Kheirkhah A, Gholamnia R, Kavousi A. Evaluation of the Establishment of the Emergency Management System Based on Health, Safety, and the Environment Management System and Oil and Gas Producers Standards. J Qazvin Univ Med Sci. 2019; 23 (1) :74-83
URL: http://journal.qums.ac.ir/article-1-2684-fa.html
خیرخواه عاطفه، غلام نیا رضا، کاوسی امیر. بررسی نحوه استقرار و ارزیابی سامانه مدیریت شرایط اضطراری بر اساس الگوی HSE-MS و OGP . مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی قزوین. 1398; 23 (1) :74-83

URL: http://journal.qums.ac.ir/article-1-2684-fa.html


1- مرکز تحقیقات ارتقای سلامت محیط کار، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران.
2- مرکز تحقیقات ارتقای سلامت محیط کار، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران.؛ گروه سلامت، ایمنی و محیط‌زیست، دانشکده بهداشت و ایمنی، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران. ، gholamnia@sbmu.ac.ir
3- مرکز تحقیقات ارتقای سلامت محیط کار، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران.؛ گروه اپیدیمیولوژی، دانشکده بهداشت و ایمنی، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، تهران، ایران.
متن کامل [PDF 4280 kb]   (59 دریافت)     |   چکیده (HTML)  (277 مشاهده)
متن کامل:   (22 مشاهده)
مقدمه
در صنایع تولیدی و خدماتی بی‌شک همه‌چیز در خدمت تولید و بهره‌وری بیشتر است و هرآنچه از جمله سیستم‌های مدیریت ایمنی و یا HSE‌ که تأثیر مستقیم بر تولید ندارند گاه اولویتی در نظر مدیران ندارند. برای ضمانت اجرای آنچه به سود مستقیم منجر نمی‌شود همواره باید اهرم‌های ایجاد تعهد تعریف شوند. در میان این اهرم‌ها طبعاً قانون بالاترین جایگاه را دارد. سپس پیروی از استانداردهای مقبول ملی یا بین‌المللی و در درجه سوم الزامات یا سیاست‌های درونی یک صنعت قرار دارد. این تقسیم‌بندی را سلسله مراتب تعهد‌آوری می‌گویند [1]
روشن است که در کشورهایی که الزامات قانونی برای حفظ ایمنی در صنایع و به طور خاص تهیه طرح‌های واکنش در شرایط اضطراری وجود دارد، بیشترین ضمانت اجرایی نیز وجود خواهد داشت. الگویی که ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﺍﻳﻤﻨﻰ ﻭ ﺑﻬﺪﺍﺷﺖ ﺷﻐﻠﻰ به منظور پاسخ به حوادث سریالی اواخر دهه 80 میلادی تحت عنوان سیستم مدیریت ایمنی فرایند تدوین کرد تبدیل به قانون و رعایت آن اجباری شد و اینک طرح واکنش در شرایط اضطراری به عنوان بخشی از قانون 29CFR1910‌ است که اجرای آن الزامی است [3، 2]
در کشورهایی که قانونی برای ملزم‌شدن صنایع به طراحی و پیاده‌سازی طرح برنامه پاسخ اضطراری وجود ندارد محرک دیگر، می‌تواند تلاش برای گرفتن گواهی‌های معتبر بین‌المللی باشد؛ برای مثال دو استاندارد ISO14001 و ISO45000 لزوم اجرای طرح ERP را بیان کرده‌اند. بنابراین سازمانی که به دنبال گرفتن این استاندارد‌هاست ملزم به تدوین طرح ERP است [6-4]
مورد سوم برای ایجاد تعهد‌آوری در سازمان راهنماهای جهانی مانند OGP‌ است. OGP داشتن طرح واکنش در شرایط اضطراری را ضروری دانسته است و شرکت‌های بزرگ و صنایع معتبر علاوه بر الزامات قانونی در سیاست‌های خود، عنصر واکنش در شرایط اضطراری را گنجانده‌ا‌ند. درنهایت می‌توان اظهار کرد که با وجود اینکه به نظر می‌آید قانون، محکم‌ترین ضمانت اجرایی در این زمینه است، اما در عمل در صورتی که واقعاً سیاست یک شرکت و تعهد مدیران برای تدوین طرح واکنش در شرایط اضطراری و آموزش کارکنان جدی باشد، این راهکار یعنی سومین مرحله بیشترین و مؤثرترین اثر را خواهد داشت [1]. نکته حائز اهمیت در مقابله با شرایط اضطراری آموزش کارکنان است، اگرچه از لحاظ رعایت اصول اولیه برنامه‌ریزی شرایط اضطراری، تمامی کارکنان مطلع هستند، اما در عمل تنها کارکنانی که ارزیابی‌های تکمیلی آموزشی شده‌اند، هنگام بحران به طور مؤثر رفتار می‌کنند [7 ،6]
مانورهای شرایط اضطراری اغلب با اهدافی مثل عیب‌یابی سیستم پاسخ، افزایش توان پاسخ، جلب همکاری و ارتقای فرهنگ عمومی و مشخص‌شدن سطح فعلی ظرفیت پاسخ سازمان‌ها برگزار می‌شود. در عین حال اگر سناریوی مانور به‌درستی طراحی نشده باشد، می‌تواند مشکلاتی را برای سازمان ایجاد کند [8]
با توجه به اینکه مقابله موفقیت‌آمیز با شرایط اضطراری به هماهنگی سازمان‌های مختلف و انجام وظایف محوله بستگی دارد، باید نقش هر ارگان هنگام یک بحران برای کنترل شرایط اضطراری مشخص شود. 
در مطالعه وحیدی و همکاران با محتوای شناخت و ارزیابی وضعیت موجود مدیریت بحران و شرایط اضطراری با روش فهرست بازبینی و با استفاده از استانداردهای بین‌المللی، نقاط قوت و ضعف سازمان با یک سیستم برنامه‌ریزی موفق در زمینه مدیریت بحران و شرایط اضطراری مشخص شد. یافته‌ها نشان داد سازمان وضعیت مطلوبی نداشت [9]. محمدفام و همکاران همبستگی و هماهنگی سیستم واکنش در شرایط اضطراری در یک پالایشگاه را بررسی کردند [10]
نتایج مطالعه حاکی از آن است که تیم واکنش در شرایط اضطراری پالایشگاه با چگالی دو، تراکم نسبتاً پایینی دارد و تعاملات بین‌فردی ناچیز برآورد شده است. این مطالعه بیانگر روشی کمّی و قابل قیاس برای ارزیابی تعاملات تیمی است. 
بدر و همکاران انعطاف و پویایی نرم‌افزار کنترل مأموریت برنامه‌ریزی برای سیستم‌های نرم‌افزاری انتقال دینامیک داده‌ها را در خدمات بحران‌های محیط‌زیستی بررسی کردند. یافته‌ها نشان داد سیستم مدیریت بحران نیازمند زیرساخت قابل اعتماد است. بنابراین زیرساخت قابل اعتمادی مبتنی بر سیستم مدیریت شرایط اضطراری ایمن معرفی کردند. این نرم‌افزار در بحران‌هایی با جریان داده گسترده پاسخ‌گویی مناسبی دارد [11]
وانگ و همکارانش توسعه یک چارچوب مفهومی برای ارزیابی اثربخشی سیستم واکنش در شرایط اضطراری را برای نشت نفت بررسی کردند. آن‌ها با استفاده از روش اثر حالات شکست و تجزیه و تحلیل بحرانیت به این نتیجه رسیدند که یک سیستم واکنش در شرایط اضطراری از اجزای مختلفی تشکیل شده است و در صورت نقص عملکرد هر جز، سیستم اثربخش نخواهد بود. در ابتدا نقاط شکست شناسایی و با نظر گروهی از خبرگان اولویت‌بندی شد و با توجه به صلاحیت اعضای خبرگان ضریب تصحیح برای هر حالت نقص اختصاص یافت. درنهایت برای هر کدام از عوامل RPN‌ محاسبه ‌شد و متناسب با آن اقدام اصلاحی توصیه شد [12]. هدف از این پژوهش بررسی سطح استقرار سیستم مدیریت شرایط اضطراری در یکی از شرکت‌های صنایع غذایی است.
مواد و روش‌ها
این تحقیق بر اساس هدف، کاربردی و نوع آن توصیفی‌تحلیلی است و به صورت مقطعی در سال 1397-1396 طراحی و اجرا شد. شناسایی و ارزیابی ریسک فرایندهای تولید آمونیاک و شست‌وشوی خطوط تولید با روش حالات شکست و تحلیل اثرات آن انجام شد [7].
در این روش از مؤلفه‌های احتمال وقوع، شدت پیامد و میزان کشف به عنوان معیارهای قضاوت برای سنجش سطح ریسک استفاده شد. در مرحله اول با استفاده از روش حالات شکست و تحلیل اثرات آن، فعالیت‌های اصلی تولید آمونیاک و شست‌وشوی خطوط و نقص‌های احتمالی آن‌ها شناسایی شد. برای رتبه‌بندی شدت خطر بر اساس نظر گروه کارشناسان HSE (با حداقل تحصیلات کارشناسی و تجربه بیش از 5 سال) از مقیاسی 10‌رتبه‌ای که در آن رتبه یک به معنای حادثه بدون اثر سوء و رتبه 10 به معنای فوت یکی از کارکنان در اثر بروز حادثه است، استفاده شد. 
برای رتبه‌بندی احتمال وقوع نیز از مقیاسی 10رتبه‌ای که در آن رتبه یک به معنای احتمال وقوع نامحتمل و بعید (1 در 10 میلیون) و رتبه 10 به معنای احتمال وقوع بسیار زیاد و خطر تقریباً اجتناب‌ناپذیر (1 در 15) است. برای رتبه‌بندی احتمال کشف نیز از مقیاس 10رتبه‌ای استفاده شد که در آن رتبه یک به معنای ردیابی و آشکار‌شدن خطر بالقوه با کنترل‌های موجود و رتبه 10 به معنای نبود کنترل و امکان کشف خطر است. در این روش اجرایی، با نظر خبرگان و مدیریت ریسک‌هایی که عدد اولویت‌بندی ریسک آن بیش 150 بود یا اینکه دو مؤلفه ارزیابی، بیش از 6 بود، به عنوان ریسک غیرقابل پذیرش در نظر گرفته شد. سپس از یافته‌های روش حالات شکست و تحلیل اثرات آن برای شناسایی وقایع شرایط اضطرار استفاده شد.
درگام بعدی از دو پرسش‌نامه با طیف لیکرتی پنج‌قسمتی (موافق=5، اغلب اوقات=4، تاحدودی=3، خیلی کم=2، موافق نیستم=1) و محقق‌ساخته مبتنی بر مرور مطالعات و استاندارد HSE و OGP شامل پرسش‌نامه سنجش آگاهی 24‌سؤالی با پایایی 0/93 و سطح استقرار 26‌سؤالی با پایایی 0/88 برای جمع‌آوری داده‌ها استفاده شد. 
برای تعیین روایی پرسش‌نامه‌ها از گروهی 10‌نفره (استادان دانشگاه حوزه HSE) خواسته شد نظرات اصلاحی خود را درباره رعایت دستور زبان و نحوه قرار‌گیری گویه در مکان مناسب، مرتبط‌بودن و واضح‌بودن بیان کنند. با توجه به گروه 10‌نفره، متناسب با شاخص روایی، گویه‌هایی که درجه کمتر از 0/62 را کسب کردند، حذف شدند، ولی برای شاخص روایی تمام گویه‌ها، امتیاز بیشتر از 0/79 به دست آمد و درنهایت در پرسش‌نامه سنجش سطح استقرار سیستم مدیریت شرایط اضطراری متوسط شاخص CVI برابر با 1 و متوسط شاخص CVR برابر با 0/84 بود و همین‌طور در پرسش‌نامه آگاهی کارکنان نسبت به شرایط اضطراری متوسط شاخص CVI برابر با 0/98 و متوسط شاخص CVR برابر با 0/83 به دست آمد.
حجم نمونه برای پرسش‌نامه آگاهی با توجه به فرمول کوکران و سطح اطمینان 95 درصد 148 نفر تعیین شد. همچنین، با توجه به تخصصی‌بودن پرسش‌نامه سنجش استقرار، همه مدیران، سرپرستان و کارشناسان شاغل در شرکت شامل 17 نفر بودند.
در گام بعدی تجزیه وتحلیل آنالیز بحرانیت بر اساس ورودی‌های روش حالات شکست و تحلیل اثرات آن انجام شد. برای تعیین بحرانیت، مجدداً ارزیابی برای حالات شکستی که RPN زیاد داشتند، صورت گرفت. برای محاسبه بحرانیت از حاصل‌ضرب احتمال وقوع در شدت اثر، برگرفته از مقیاس استاندارد نظامی (MIL-STD-1629A) استفاده شد. سپس ماتریس بحرانیت در چهار سطح بحرانی، شدید، متوسط و پایین تعریف شد [6]. از روش‌های توصیفی نظیر فراوانی، درصد فراوانی، میانگین، انحراف معیار استفاده و نمره هر پرسش‌نامه و نمودارهای مربوطه با استفاده از نسخه 20 نرم‌افزار آماری SPSS تحلیل شد.
شاخص ریسک محاسبه‌شده کل برای هر نقص، با توجه به وزن‌دهی انجام‌شده برای نظر هریک از کارشناسان، با استفاده از فرمول زیر محاسبه شد.
RPN‌=‌P×S×D
P=احتمال نقص S=شدت نقص D=‌تشخیص نقص
RPNT‌=‌∑‌(RPNi‌×W)
یافته­‌ها
یافته‌های پژوهش شامل بخش اول، یافته‌های جمعیت‌شناختی و تحلیل متغیرهای پژوهش و بخش دوم، ارزیابی ریسک و تحلیل داده‌ها با روش حالات شکست و تحلیل اثرات آن در راستای تشخیص نقاط شکست و علل پایه‌ای آن بودند. جدول شماره 1 داده‌های جمعیت‌شناختی افراد را نشان می‌دهد.

مقایسه فراوانی کل پرسش‌نامه سطح استقرار سیستم مدیریت شرایط اضطراری نشان می‌دهد با درنظر‌گرفتن 26 سؤال در پرسش‌نامه و ۱۷ پاسخ‌دهنده می‌توان محدوده گستردگی فراوانی سؤالات را از 17 تا 442 در نظر گرفت. 4 مورد پاسخ موافق نیستم و 7 مورد پاسخ خیلی کم و 44 مورد پاسخ تاحدودی و 77 مورد پاسخ اغلب اوقات و 310 مورد فراوانی به پاسخ موافقم به سؤالات دادند. میانگین نمره کل پرسش‌نامه عدد 4/53 از بین طیف 1-5 بدست آمد.
به منظور تعیین نقاط شکست درصد فراوانی نسبی برای هر سؤال، معیار سنجش درصد فراوانی کمتر از 50 درصد برای پاسخ موافقم و یا درصد فراوانی بیش از 5 درصد برای پاسخ موافق نیستم از طرف پاسخ‌دهندگان به عنوان نقطه برش یک نقص در نظر گرفته شد. نقایص شناسایی‌شده شامل انطباق‌نداشتن سازمان در موارد طراحی، برنامه‌ریزی ضعیف سناریوی شرایط اضطرار و ضعف دستورالعمل‌های امداد و نجات بود. 
ارزیابی ریسک نقاط اضطرار نشان داد قسمت اتاق آمونیاک، CIP+CBH، انبار مواد شیمیایی و دیگ بخار عدد اولویت ریسک زیاد و یا شدت زیادی دارند. بنابراین باید اقدامات کنترلی و اصلاحی به منظور کاهش سطح ریسک طبق برنامه زمان‌بندی اجرا شود. یافته‌ها نشان داد علل ریشه‌ای نقاط شکست شناسایی‌شده شامل این موارد است: ناآشنایی کارکنان با گروه شرایط اضطراری، آگاهی ناکافی کارکنان از فهرست تلفن‌های ضروری در مواقع بحران، آشنایی ناکافی از مخاطرات محیط کار، اطلاع‌نداشتن کارکنان از واکنش‌های اولیه صحیح بعد از حادثه یا شرایط اضطرار، مواجهه با صدای بلند، مواجهه با گاز نیتروژن در پمپ خانه، ناآگاهی از دستورالعمل‌های امداد و نجات و مشارکت‌نداشتن برخی کارکنان در مانورها، علل پایه‌ای نقص‌ها شامل این موارد است: هماهنگی ضعیف، آموزش ناکافی کارکنان در زمینه ERP، نقص در سیستم پایش، تأخیر در تصمیم‌گیری در موقیعت‌های اضطراری و تصمیم‌گیری غلط به دلیل نقشه بدون جزئیات که به نقص در ارزیابی اولیه منجر می‌شود.
بعد از شناسایی نقاط شکست و تعیین علل آن‌ها، با توجه به تخصصی‌بودن موضوع از پنج نفر متخصص HSE شاغل در شرکت (کارشناس و کارشناس‌ارشد HSE) درباره نقاط شکست شناسایی‌شده در سازمان نظرخواهی شد و مبتنی بر یافته‌های محققان، متناسب با تجربه، آگاهی و شهرت آن‌ها عامل وزن‌دهی (0/10-0/25-0/30-0/15-0/20) برای نظراتشان در نظر گرفته شد. درنهایت نقص‌هایی با عدد ریسک بیش از 150 که نیاز به اصلاح دارند، مشخص شد و اقدامات اصلاحی برای رفع نقص ارائه شد. تعداد 436 عدد ریسک یا همان سطح ریسک شناسایی شد. 58 مورد از 436 مورد عدد ریسک بیش از 150 داشتند. به ترتیب 13 مورد شاخص بحرانیت زیاد و 28 مورد شاخص عدد ریسک بیش از ۳۰۰ و مابقی سطح ریسک‌ها زیر شاخص اولویت ریسک ۱۵۰ بودند. جدول شماره 2 سطح ریسک هریک از نقاط شکست را نشان می‌دهد.

بحث و نتیجه گیری
با توجه هدف پژوهش، میزان استقرار مدیریت در شرایط اضطراری در وضع نسبتاً مطلوبی مشاهده شد، ولی بیشترین فراوانی نقص در آگاهی‌نداشتن کارکنان از ریسک‌ها، نشناختن گروه‌های شرایط اضطرار و عملکرد صحیح در مواقع بحران و درنتیجه مشارکت ضعیف بود. بررسی علل ریشه‌ای نشان داد آموزش های ناکافی، تبادل اطلاعات ضعیف، پایش‌های نادرست و تعلل در تصمیم‌گیری‌های موقیعت‌های بحرانی از عوامل مؤثر بر این نقص‌ها هستند. بنابراین برای بهبود اثربخشی، درک درست از برنامه عملیاتی جامع آمادگی و مقابله با شرایط اضطراری حیاتی است.
تهیه یک برنامه مناسب برای مقابله با شرایط اضطراری می‌تواند کنترل مؤثر شرایط را برای هر سازمانی تضمین کند [17-13]. از جمله مطالعه ویووی و همکاران که با استفاده از روش سلسله‌مراتبی به طبقه‌بندی شاخص‌ها و ارزیابی ظرفیت پاسخ به برنامه واکنش شرایط اضطراری پرداختند [16]
یافته‌ها نشان داد دستورالعمل واکنش در شرایط اضطراری باید حداقل به صورت سالانه بازبینی شود و متناسب با نیازهای سازمان تغییرات لازم در سازمان‌دهی تیم‌های واکنش در شرایط اضطراری صورت گیرد. این تغییرات باید بر اساس بازخوردهای حاصل از مانورهای برگزارشده باشد، سناریوهای شرایط اضطراری نیز باید در راستای تعیین نقاط ضعف و قوت عملکرد تیم‌های شرایط اضطراری بازنویسی شوند. کارکنان سازمان باید در جریان تمامی دستورالعمل‌ها قرار گیرند و در مانورهای مرتبط با محیط کاریشان مشارکت کنند. تعهد و مشارکت مدیریت سازمان در شرایط اضطرار ضروری است و باید از کافی‌بودن تمامی تمهیدات و تجهیزات موردنیاز برای شرایط اضطرار، به‌روز‌شدن سناریوها و مانورهای شرایط اضطرار برای پوشش هرچه بهتر نقاط ضعف اطمینان داشته باشد [21-18].
تجزیه و تحلیل حالات شکست در سیستم مدیریت شرایط اضطراری نشان می‌دهد آگاهی کارکنان، ظرفیت منابع و هماهنگی تیم، از جمله مکانیسم‌های بسیار مؤثر برای جلوگیری از نقاط ضعف هستند. مطالعات نشان می‌دهد کارگروه آموزش‌دیده و توانمند یکی از نقاط قوت در سیستم مدیریت شرایط اضطراری است [14].
مطابق پرسش‌نامه سنجش سطح استقرار سیستم مدیریت شرایط اضطراری 88 درصد زیرگویه‌ها انطباق بیش از 50 درصد داشتند. انطباق‌نداشتن این پرسش‌نامه در موارد طراحی و برنامه‌ریزی سناریوی شرایط اضطراری و دستورالعمل امداد و نجات است.
یافته‌ها آشکار کرد قسمت آمونیاک و CIP+CBH و انبار مواد شیمیایی و دیگ بخار عدد اولویت ریسک زیاد و یا شدت زیادی دارند و باید اقدامات کنترلی و اصلاحی برای آن پیشنهاد و اجرا شود. 
مطابق جدول شماره 2 می‌توان نتیجه گرفت اولویت اول نقص مربوط به آموزش ناکافی کارکنان در زمینه شرایط اضطراری است که عدد شاخص ریسک آن برابر با 238/7 است. بنابراین توصیه شد گروهی از طرف سازمان‌های امدادی برای آموزش افراد در زمینه شرایط اضطراری دعوت شوند تا آموزش در حیطه شرایط اضطرار موجود در شرکت از جمله آتش‌سوزی و انفجار و زلزله و نشت آمونیاک را پوشش دهند و با همکاری تیم مدیریت بحران شرکت به آموزش و بازآموزی کارکنان بپردازند. هماهنگی‌های انجام‌گرفته برای دعوت تیمی از مدیریت بحران منطقه صورت پذیرفت تا به آموزش‌های مربوط به زلزله (با توجه به شرایط فعلی کشور) و بازنگری دستورالعمل‌های شرایط اضطرار بپردازند و تجهیزات و ادوات را ارزیابی و از دفاتر مرکزی در دیگر شهرها نیز بازدید و گزارش تهیه کنند.
اولویت بعدی مربوط به نقص هماهنگی ضعیف بین اعضای تیم واکنش در شرایط اضطراری است که در این باره باید مانورهای دوره‌ای برگزار شود تا کارکنان بعد از آموزش و بازآموزی ارزشیابی شوند و با جدیت بیشتری مبحث مشارکت در شرایط اضطرار را دنبال کنند. با کمک مانورهای برنامه‌ریزی‌شده، اعضای تیم بحران سازمان نسبت به یکدیگر هماهنگی‌های کافی را پیدا می‌کنند و نقاط ضعف شناسایی و برطرف می‌‌شود. بنابراین یک سناریو برای قسمت اتاق آمونیاک که از جمله نقاط پرخطر کارخانه است، نوشته شد. در همین راستا مانور آزمایشی طبق برنامه انجام شد. 
از مهم‌ترین عناصر یک سیستم مدیریت شرایط اضطراری کارآمد، آمادگی در برابر شرایط اضطراری است و همچنین یکی از ارکان اصلی آمادگی در شرایط اضطراری، برگزاری منظم تمرین‌ها و مانورهای عملیاتی و سازمانی است. آماده‌بودن یک سازمان در برابر شرایط اضطراری تابع عوامل متعددی از جمله زیرساخت‌ها، نیروی انسانی، تجهیزات، دانش، آموزش و دردسترس‌بودن منابع است.
اولویت سوم مربوط به نقص نقشه بدون جزئیات در اختیار تیم بود که باید هرچه سریع‌تر اقدام اصلاحی برای رفع آن انجام گیرد. در مطالعه‌ای با محتوای ارائه برنامه واکنش در شرایط اضطراری از استانداردهای 10018 OSHA, HSE-MS OHSAS استفاده شد [22]. در مطالعه مذکور آمادگی در شرایط اضطرار در سه فاز عملیاتی شامل فاز اول پیشگیری و عملیات مقدماتی، فاز دوم اقدام حین وقوع و فاز سوم طرح بازیابی بود [23].
 این سه فاز با طرح پرسش‌نامه‌ای مبتنی بر استانداردهای نامبرده تحلیل شده و درنهایت برنامه‌های اصلاحی برای هر نقص در نظر گرفته شده است تنها درباره بُعد استاندارد‌بودن سطح سیستم EMS با توجه به فازهای بحران بحث شده است، اما پژوهش حاضر تمامی ابعاد یک سیستم مدیریت شرایط اضطراری را مدنظر قرار داد. در مطالعه مشابه دیگری با محتوای تدوین برنامه واکنش در شرایط اضطراری دریکی از پایانه‌های نفتی سناریوی انتشار گاز کلر در فصول مختلف سال بررسی و الگوی بهینه واکنش در شرایط اضطرار برای هر فصل ارائه شده است [24] و مشابهت‌های زیادی با روش کار این پژوهش به لحاظ ساختار و ارائه سناریو دارد، اما مطالعه حاضر با روش  HAZOP  و ماتریس ریسک سناریوهای محتمل را بررسی و فواصل خطر سناریوها را تعیین کرد که با توجه به شدت آلودگی در چهار سطح اضطرار تعریف و برای هر دسته برنامه بهینه واکنش در شرایط اضطراری در نظر گرفته شد. 
این مطالعه نشان می‌دهد تجزیه و تحلیل خطرات مانند HAZOP و تحلیل پیامد می‌تواند در شناسایی حوادث احتمالی نقش بزرگی داشته باشد. درباره شناسایی بهترین سناریو برای شرایط اضطرار روش‌های ارزیابی زیادی وجود دارد که در این بین می‌توان به ویژگی‌های شاخص روش حالات شکست و تحلیل اثرات آن و روش اثر حالات شکست و تجزیه و تحلیل بحرانیت اشاره کرد که در پژوهش حاضر استفاده شده است. از جمله این ویژگی‌ها می‌توان اولویت‌بندی‌کردن ریسک‌های اضطرار و جامع‌بودن روش و ریشه‌یابی خطاها به منظور جلوگیری از تکرار نقص و خطاهای بالقوه را نام برد.
ملاحظات اخلاقی
پیروی از اصول اخلاق پژوهش
این مطالعه با کُد IR.SBMU.RETECH1396/199 در معاونت پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات درمانی شهید بهشتی تهران در قالب پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد مدیریت سلامت، ایمنی و محیط‌زیست به ثبت رسیده است.
حامی مالی
این مقاله برگرفته از پایان‌نامه کارشناسی ارشد عاطفه خیرخواه، مرکز تحقیقات ارتقای سلامت محیط کار در دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی است.
مشارکت نویسندگان
مفهوم‌سازی: رضا غلام‌نیا، امیر کاوسی، پروژه و جمع داده‌ها: عاطفه خیرخواه، تحلیل: رضا غلام‌نیا، امیر کاوسی، عاطفه خیرخواه، اعتبارسنجی: رضا غلام‌نیا، امیر کاوسی، پیش‌نویس: عاطفه خیرخواه، نظارت و نهایی‌سازی: رضا غلام‌نیا
تعارض منافع
نویسندگان اعلام می‌دارند که تعارض منافعی وجود ندارد.
تشکر و قدردانی
بدین‌وسیله از همکاری صمیمانه مدیریت شرکت مربوطه، مدیریت واحد HSE به‌ویژه آقای مهندس فولادی که در اجرای مطالعه ما را یاری کردند، تشکر و قدردانی می‌شود.

References
  1. Abdolhamidzadeh B. Emergency response & prevention and preparedness against Industrial Crisis. Tehran: Andishesa; 2014. [In Persian]
  2. Occupational Safety and Health Administration. Emergency Response Standard, 29 CFR 1910.38: Emergency action plan. Washington: Occupational Safety and Health Administration; 1993. 
  3. Bowles J. An assessment of RPN prioritization in a failure modes effects and criticality analysis. Paper presented at: IEEE Standard for Information Technology - Requirements and Guidelines for Test Methods Specifications and Test Method Implementations for Measuring Conformance to POSIX Standards. 27-30 January 2003; Tampa, Florida. [DOI:10.1109/RAMS.2003.1182019]
  4. International Organization for Standardization. ISO 14000:2015 Environmental management systems-Specification with guidance for use. Geneva: International Organization for Standardization; 2015. 
  5. International Organization for Standardization. ISO 45001:2018: Occupational health and safety management systems- Requirements with guidance for use. Geneva: International Organization for Standardization; 2018.
  6. United States Department of Defense. Procedures for performing a failure mode, effects and criticality analysis. Virginia: United States Department of Defense; 1977.
  7. Gholamnia R, Atari S, Matin AA. Comparison of failure mode & effect analysis and fanctional resonane in press shop. J Qazvin Uni Med Sci. 2018; 22(1):42-51. [DOI:10.29252/qums.22.1.51]
  8. AlBattat AR, MatSom AP. Emergency planning and disaster recovery in Malaysian hospitality industry. Procedia Soc Behav Sci. 2014; 144:45-53. [DOI:10.1016/j.sbspro.2014.07.272]
  9. Vahidi B. Total Quality Management and Its Application in Health, Safety and Environment. Paper presented at: The 1st National Conference of HSE in Upstream Industry. 28-30 February 2006; Abadan, Iran. 
  10. Mohammadfam I, Bastani S, Esaghi M, Golmohamadi R, Saee A. Evaluation of coordination of emergency response team through the social network analysis. Case study: oil and gas refinery. Saf Health Work.  2015; 6(1):30-4. [DOI:10.1016/j.shaw.2014.09.004] [PMID] [PMCID]
  11. Badr Y, Hariri S, Youssif AN, Blasch E. Resilient and trustworthy Dynamic Data-Driven Application Systems (DDDAS) services for crisis management environments. Procedia Computer Science. 2015; 51:2623-37. [DOI:10.1016/j.procs.2015.05.370]
  12. Wang H, Ren J, Wang J, Yang J. Developing a conceptual framework to evaluate effectiveness of emergency response system for oil spill. J Traffic Transp Eng (English Ed. 2014. [DOI:10.1061/9780784413623.357] [PMID]
  13. Jingkai L. Establishment of Emergency Management System Based on the Theory of Risk Management. Procedia Eng. 43(2012): 108-12. [DOI:10.1016/j.proeng.2012.08.019]
  14. Chen A, Chen N, LI J. During-incident process assessment in emergency management; concept & strategy. Saf Sci. 2012; 50(1):90-102. [DOI:10.1016/j.ssci.2011.07.006]
  15. Sahin S, Ulubeyli S, Kazaza A. Innovative crisis management in onstruction: Approaches and the process. Procedia-Soc Behav Sci. 2015; 195:2298-305. [DOI:10.1016/j.sbspro.2015.06.181]
  16. Weiwei J, Wei A, Yupeng Z, Zhaoyu Q, Jianwei L, Shasha S. Research on evaluation of emergency response capacity of oil spill emergency vessels. Aquat Procedia. 2015; 3:66-73. [DOI:10.1016/j.aqpro.2015.02.229]
  17. Collins LR. Disaster management and preparedness. Boca Raton: CRC Press; 2000. [DOI:10.1201/9781420032659]
  18. Liu X, Zhang Q, Xu X. Petrochemical plant multi-objective and multi-stage fire emergency management technology system based on the fire risk prediction. Procedia Eng. 2013; 62(2013):1104-11. [DOI:10.1016/j.proeng.2013.08.167]
  19. Alimohamadi I, Mirzaei F, Farshad AA. Assessment of hazard kiln cement factory with Failure Mode Effects and Criticality Analysis (FMECA). Iran Occup Health J. 2013; 9(4):50-7. [In Persian]
  20. Renschler LA, Terrigino EA, Azim S, Snider E, Rhodes DL, Cox CC. Employee perceptions of their organization’s level of emergency preparedness following a brief workplace emergency planning educational presentation. Saf Health Work. 2016; 7(2):166-70. [DOI:10.1016/j.shaw.2015.10.001] [PMID] [PMCID]
  21. Bellini P, Nesi P, Simoncini M, Tibo A. Maintenance and emergency management with an integrated indoor/outdoor navigation support. J Vis Lang Comput. 2014; 25(6):637-49. [DOI:10.1016/j.jvlc.2014.10.009]
  22. Galiji E, Karbasy A, Tarizian A. Developing Crisis Management model & Emergency Response Program; 2014.
  23. Ryan M. Planning in the emergency operations center. Technol Forecast Soc Change. 2013; 80(9):1725-31. [DOI:10.1016/j.techfore.2013.01.006]
  24. Anvaripour M.B, Yazdi M, Nikfar F, Ehsani H. Documentation of Emergency Response Plan to Crises Management in Petroleum Terminal.Paper presented at: The 1st National Conference of Safety Engineering and HSE Management, Sharif University. 27-28 November 2006; Tehran, Iran.
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: مهندسی بهداشت حرفه ای

ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA

ارسال پیام به نویسنده مسئول


کلیه حقوق این وب سایت متعلق به مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی قزوین می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق

© 2019 All Rights Reserved | The Journal of Qazvin University of Medical Sciences

Designed & Developed by : Yektaweb